những con (người) rối

Mấy trăm con mắt chăm chú dõi theo những con rối đi lui đi tới. Thỉnh thoảng lại có những trận cười giòn giã cất lên. Lâu lâu cũng có những tiếng phê bình vừa đủ nghe thoát ra từ những cái miệng cỏn con:

– Con không thích con rối đó đâu, xấu quá à!

Theo một số giữ liệu của các nhà khảo cứu thì nghệ thuật Múa Rối được phát sinh từ Hy Lạp 400 năm trước Chúa Giáng Sinh. Tại Nhật Bản thì khoảng chừng 800 năm sau Chúa Giáng Sinh. Tuy vậy, mãi tới thế kỷ thứ 16 thì các nhà soạn kịch mới bắt đầu soạn những vở tuồng riêng cho Múa Rối, và từ đó nghệ thuật này đã trở nên quen thuộc với quần chúng hơn.

Nghệ thuật múa rối này tuy khởi đầu chỉ là một nghệ thuật cha truyền con nối của những dân du mục, và họ thường đi tới đâu diễn tới đó, nhưng dần dà đã được lưu truyền khắp nơi.  Riêng ở Châu Âu thì Múa Rối được phát triển rất sớm trong những cộng đoàn công giáo. Ở đấy, người ta thường dùng những con rối để giảng dạy giáo lý, và diễn những tuồng trích ra từ Kinh Thánh.

Con Rối là những con “búp bê” được điều khiển bằng bàn tay con người. Sự điều khiển này thường được kết nối bằng những sợi giây buộc trên thân thể con rối, hoặc bằng những cây tre hay những cây bằng kim loại. Cũng có khi những con rối ấy không được buộc giây hay đeo cây tre gì cả, mà chỉ được may thêm một cái túi phía sau lưng, và người điều khiến chỉ cần mang nó vào tay như mang một chiếc bao tay.

Khán giả trung thành và thân thiết nhất của môn nghệ thuật này không ai khác hơn là thiếu nhi. Có lẽ tại vì khán giả đại đa số là trẻ em, nên môn nghệ thuật này không chỉ là một món giải trí, mà còn mang một mục đích khác hơn, đó là sư phạm. Trong những trận cười nghiệt ngã của các em, là những câu truyện mà người lớn đã mượn tạm những con rối để dạy thay cho họ. 

Trong nghệ thuật Múa Rối, trẻ em thường hay yêu thích những con rối vì chúng cho là những con ấy rất quan trọng, nhưng người lớn chúng ta thì khác. Chúng ta biết rằng những con rối ấy sẽ không có “hồn” và không làm được gì cả nếu không có bàn tay khéo léo của những người điều khiến phía sau. Nếu không có những Người Múa Rối, thì cũng sẽ chẳng có bàn tay nào sẽ điều khiển những con rối kia.

Chuyện đáng nói là nghệ thuật Múa Rối không chỉ diễn ra ở sân khấu, nhưng còn được diễn ra hằng ngày xung quanh chúng ta. Quan trọng hơn nữa là những con rối không còn là những con búp bê, mà là những con người với đầy đủ mắt mũi chân tay hẳn hoi. Điều chúng ta không khẳng định được là những con người ấy có bộ óc hay không, hay họ có óc mà không biết sử dụng?   

Cũng khó trách vì đôi khi người bị làm con rối không hề biết mình đã trở thành một con rối. Tuy nhiên người điều khiển thì biết rõ mồn một họ đang làm gì, và hình như những tay “múa rối người” trong tiềm thức đã bị làm con rối, nên có cái khát khao được “trả thù đời” bằng cách phải được làm kẻ “giật dây” chăng?!

Nếu lượn vài vòng trong thư viện hoặc trong các tiệm sách, thế nào bạn cũng tìm ra những cuốn sách dạy mình về cách Múa Rối; từ những kỹ thuật về giọng nói, về những động tác của khủy tay, bàn tay v.v… tất cả đều nhắm vào mục đích làm sao để tạo một con rối có hồn. Múa những con rối thôi mà cũng là một nghệ thuật cần nhiều kỹ thuật và thời gian để thành thạo, huống chi là múa những “con người rối”. Chắc chắn nghệ thuật này cần đòi hỏi những kỹ thuật, hay phải nói là những xảo quyệt cao hơn.

Nếu con rối chỉ là những con búp bê vô tri, thì chuyện xấu hay tốt đều do người múa rối mà ra. Nếu người múa rối chọn cho mình một vai tốt thì hẳn nhiên con rối được múa sẽ đóng vai tốt, và ngược lại. Nhưng đó là con rối chứ không phải con người. Con người được sinh ra với nhiệm vụ cao cả hơn con rối, nên đừng bao giờ để mình trở thành một con rối vô tri. Cũng đừng nghĩ rằng làm con rối cũng chẳng sao nếu được điều khiển bởi bàn tay người tốt. Đó là chuyện sân khấu thôi bạn ạ, chứ còn đời thường; nếu đã là người tốt thì không ai thích “giựt giây” kẻ khác bao giờ.  

thihạnh
2013

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s